Przykładowo (na podstawie wybranych tekstów z podręcznika):

Zagadnienia związane z obywatelem oraz ciążącą na nim odpowiedzialnością są obecne w niektórych dziełach Jana Kochanowskiego. W renesansie bowiem literatura służyła także kształtowaniu odpowiednich postaw czytelników - wykorzystywano ją w celach perswazyjnych.

Przykładem utworu, który odwołuje się do tego zagadnienia, jest Pieśń o dobrej sławie. Pieśń ta przypomina o tym, że każdy obywatel powinien troszczyć się o swoje dobre imię. Jest to refleksja powiązana silnie z renesansowym sposobem postrzegania człowieka jako wyjątkowego dzieła Boga - posiada on rozum, więc powinien go wykorzystywać, a nie żyć niczym zwierzę. Kochanowski podkreśla znaczenie troski o dobro ogółu: "Służmy poczciwej sławie, a jako kto może, / Niech ku pożytku dobra spólnego pomoże". Według niego obywatel może spełniać swoje powinności na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest sprawiedliwe władanie państwem, troska o dobre obyczaje i sytuację społeczeństwa. Drugi zaś to walka z poganami w obronie ojczyzny. Poeta apeluje o to, by wykazywać się odwagą i męstwem, ponieważ w ten sposób zyskuje się wieczną chwałę oraz pamięć.

Wątek ten porusza także Pieśń o cnocie. Utwór ten, co podkreśla sam tytuł - wskazuje na znaczenie cnoty. Stanowi ona przymiot człowieka, który poświęca się sprawom ojczyzny. Z tego powodu taki człowiek nie powinien przejmować się zawiścią innych ludzi, ponieważ jego postępowanie jest słuszne: "Dosyć na tym, kiedy praw ani niesie wady; / Niechaj drugi boleje, niech się spuka jady".  

Na obowiązki obywatela wskazuje także publicystyka Piotra Skargi. Według duchownego konieczne jest podjęcie konkretnych działań, które uchronią Polskę przed upadkiem. Kaznodzieja postrzega obywatela jako człowieka, który powinien być świadomy roli ojczyzny w jego życiu. Staje się ona źródłem rozlicznych darów (dobrobyt, wolność, przywileje), więc powinna się cieszyć miłością oraz szacunkiem. Dobry obywatel nie kieruje się jedynie własnym dobrem, lecz potrafi także zatroszczyć się o sytuację swej ojczyzny, by nie stawała się coraz słabsza.